VĂN
CHỈ NINH HÒA
(Xã
Ninh Bình, thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa)
Văn Chỉ Ninh
Hòa tọa lạc tại thôn Phước Lý, xã Ninh Bình,
thị xã Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa.
Bố cục mặt bằng
tổng thể của Văn Chỉ Ninh Hòa bao gồm các hạng mục: Án Phong, Bái Đường, Nội Điện,
Nhà Đông.
Dưới
triều Nguyễn, hệ thống Nho học các cấp Dinh (trấn, tỉnh) phủ, huyện được xây dựng
ở khắp các địa phương. Cấp trung ương, cấp tỉnh có Văn Thánh hay Văn Miếu do tỉnh
thành lập. Cấp huyện, làng, xã có Văn Chỉ, Văn Từ do thân hào nhân sĩ địa phương
thành lập. Sau khi vua Gia Long lên ngôi (1802), cho dời lỵ sở Dinh Bình Khang từ
Ninh Hòa về Thành Diên Khánh và đổi tên Dinh là Trấn Bình Hòa. Theo “Đại Nam Nhất Thống Chí” của Quốc Sử
quán triều Nguyễn có đoạn ghi: “Năm Gia
Long thứ 2 (1803), Vua có chỉ dụ cho xây dựng Văn miếu trấn Bình Hòa tại xã Phú Lộc, huyện Hoa Châu, thuộc
trấn Bình Hoà” (nay thuộc
khóm Phú Lộc Tây - thị trấn Diên Khánh). Đây
chính là tiền thân của di tích cấp quốc gia Văn Miếu Diên Khánh tại thị trấn
Diên Khánh ngày nay. Từ đó, Văn Miếu Bình Khang ở Ninh Hòa trở thành Văn Chỉ cấp
huyện, nay là Văn Chỉ Ninh Hòa.
Văn
Chỉ Ninh Hòa thờ các vị:
- Đức Khổng Tử
- Tứ Phối (04 vị được thờ chung với Khổng Tử, bao gồm:
Phục Thánh Nhan Tử, Thuật Thánh Tử Tư, Tông Thánh Tăng Tử, Á Thánh Mạnh Tử)
- Thập Triết (gồm 10 vị học trò giỏi được Khổng Tử tin yêu)
- Thất Thập Nhị
Hiền (72 vị học trò giỏi của Khổng Tử)
- Lịch Đại Tiên
Nho và Lịch Đại Khoa Nho: những người đỗ đạt theo học Nho giáo thời trước và những người đỗ đạt ở huyện
Tân Định.
Lễ tế diễn ra tại Văn chỉ Ninh Hòa vào các dịp: Ngày Thọ
chung/Thánh húy (ngày mất) của Khổng Tử vào ngày 18/4 Âm lịch và ngày Thánh đản
(ngày sinh của Khổng Tử) là 27/8 Âm lịch; không có hội.
Ngày 06/11/2006, Văn Chỉ Ninh Hòa được xếp hạng là Di
tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh theo Quyết định số 1888/QĐ-UBND của Ủy ban nhân
dân tỉnh Khánh Hòa./.