Danh lam thắng cảnh Hòn Chồng – Hòn Đỏ nằm ở phía Bắc thành phố Nha Trang. Hòn Chồng – Hòn Đỏ là danh thắng được Bộ Văn hóa - Thông
tin công nhận là danh thắng cấp quốc gia vào ngày 15/10/1998.
Hòn Chồng là một quần thể
những khối đá thiên nhiên lớn nhỏ xếp chồng chất lên nhau nhiều tầng, nhiều lớp
trải dài từ chân đồi Lasan ra vịnh biển Nha Trang. Một tảng đá tự nhiên như từ
trên trời rớt xuống kẹt một khe đá lớn tạo thành một “cổng thành” bằng đá mà
vẫn nằm đó chênh vênh thử thách cùng thời gian, thường gọi là “cổng trời”, qua
cổng trời ta như lạc vào thế giới bồng lai tiên cảnh. Đặc biệt, trên khối đá
lớn nhất nằm ở mỏm cao nhất hướng ra biển Đông có hình dạng một bàn tay khổng
lồ. Truyền thuyết dân gian kể lại: “Xưa kia dưới trần gian đầy hoa thơm cỏ lạ,
phong cảnh nên thơ. Các tiên nữ trên trời vì ham vui nên thường xuống tắm mát ở
Suối Tiên (nay thuộc xã Suối Tiên huyện Diên Khánh). Các tiên ông say sưa chơi
cờ trên những tảng đá, các tiên cô cởi bỏ xiêm y xuống suối tắm. Lúc đó, vô
tình có chàng khổng lồ từ phương xa đi tới, vì mải mê ngắm nhìn sắc đẹp của các
cô tiên, chàng bất ngờ bị trượt chân, chàng vội bám víu vào vách núi đá.
Vách núi không chịu nổi sức nặng của chàng khổng lồ, đất đá sạt lở và đổ
xuống ào ào, văng ra xa tận cửa biển tạo nên Hòn Chồng ngày nay. Khối đá lớn mà
chàng bám vào còn in hằn cả bàn tay năm ngón của chàng khổng lồ. Số khác đá
tung lên trời rơi xuống, hòn sau rơi vào giữa hai hòn trước tạo thành “cổng
trời”.
Có truyền thuyết khác kể rằng: “Ngày xửa ngày xưa có hai vợ chồng nghèo làm
nghề đánh cá. Một hôm, người chồng ra khơi đánh cá thì bất chợt gặp gió bão.
Trong cơn phong ba bão táp, thuyền đánh cá của người chồng không kịp vào bờ, bị
sóng đánh vỡ tan. Người chồng cố bám víu lên đá để giành giật sự sống, nhưng
lực bất tòng tâm, bị sóng biển dữ dội cuốn đi mất. Chàng để lại hình bàn tay in
trên tảng đá lớn nhất, dân gian gọi đó là Hòn Chồng. Người vợ ở nhà không thấy
chồng về, ngày ngày ra bờ biển trông chờ mòn mỏi nhưng vô vọng, nàng hóa thành
đá chờ chồng trở thành Hòn Vọng Phu, dân gian gọi đó là Hòn Vợ (nằm cách Hòn
Chồng khoảng 100m về phía tây nam).
Đứng trên Hòn Chồng nhìn về phía Đông thấy một hòn
đảo nhô lên như một con rùa - nhân dân gọi là Hòn Rùa, xa xa có hai hòn đảo to
nhỏ là đảo Yến, hòn đảo như chiếc nón úp xuống gọi là Hòn Nón. Phía đông nam có
một hòn đảo khá lớn và cũng có nhiều bãi tắm đẹp, đó là đảo Hòn Tre nhô cao như
một đoạn thành kiểm soát những cơn sóng gió tiến vào đất liền. Nhờ đảo Hòn Tre
mà vịnh Nha Trang không có sóng to gió lớn. Nhìn về phía bắc có dãy núi chạy
dọc theo hướng đông tây là núi Cô Tiên, với hình tượng của một người con gái
nằm ngữa mặt lên trời, mái tóc xõa dài ra biển.
Cách Hòn Chồng khoảng 300m về phía đông nam là Hòn Đỏ. Hòn Đỏ được cấu tạo bởi
những phiến đá lớn, phẳng xếp chồng chất kéo xuống đến mặt nước. Sở dĩ nơi đây
được gọi là Hòn Đỏ là do kiến tạo địa chất nên khi hoàng hôn buông xuống ánh
nắng chiều hắt lên những khối đá làm ánh lên màu đỏ và trông giống như một đóa
hoa khổng lồ đang nổi giữa biển.
Hội Quán vịnh Nha Trang là một công trình được xây dựng sau khi vịnh
Nha Trang được công nhận là một trong 29 vịnh đẹp trên thế giới. Hội Quán vịnh
Nha Trang nằm trong quần thể danh lam thắng cảnh Hòn Chồng - Hòn Đỏ, được xây
dựng từ tháng 12/2004 đến cuối tháng 3/2005 hoàn thành đưa vào sử dụng và tiếp
đón du khách. Tỉnh Khánh Hòa xây dựng Hội quán để làm trụ sở liên lạc của Câu
lạc bộ vịnh Nha Trang, tổ chức trưng bày, giới thiệu và quảng bá những thông
tin, hình ảnh hoạt động của Vịnh đẹp trên thế giới và vịnh Nha Trang. Bên cạnh
đó, tại Hội quán cũng thường xuyên trưng bày, giới thiệu những sản phẩm văn
hóa, hàng thủ công mỹ nghệ đặc trưng của Khánh Hòa. Đặc biệt, Hội quán là nơi thường
tổ chức giao lưu các hoạt động văn hóa nghệ thuật.
Hội Quán vịnh Nha Trang được xây dựng từ kiến trúc
truyền thống nhà Rường của Huế. Cổng của Hội Quán gần giống Tam quan ở chùa
(quan niệm Phật giáo: Tam quan là không quan, trung quan và giả quan có nghĩa
là 3 điều nhìn, 3 điều xem và 3 điều quan sát). Trên cổng chính là biểu tượng
di sản văn hóa với hình ảnh vòng tròn bên ngoài tượng trưng cho di sản thiên
nhiên bao bọc lấy hình thoi bên trong tượng trưng cho những di sản do con người
sáng tạo nên. Hội quán được làm từ 15 ngôi nhà Rường có niên đại từ 80 - 150
năm của Huế. Mái ngói được lợp bằng ngói Liệt của Huế. Bờ nóc trang trí những
vân mây, ở giữa đắp nổi quả hồ lô và cuốn thư, góc mái vút cong hình đao. Hai
đầu hồi nhà tả, hữu có đắp nổi hình con dơi (theo quan niệm truyền thống: chữ
dơi trong âm hán đọc gần giống với chữ “phúc”, nên hình ảnh con dơi là biểu
tượng cầu hạnh phúc, bình an). Cửa hội quán được thiết kế theo kiểu “thượng
song hạ bản” tạo sự thông thoáng cho ngôi nhà và chạm trổ các hoa văn truyền
thống như: hoa cúc, vân mây…. Nhà Rường vốn là nhà gỗ,
bên trong có rường gỗ phía trên xà nhà để chứa thóc gạo của bà con nhân dân để
tránh ẩm mốc, mối mọt. Điểm đặc biệt của nhà rường với bộ
khung gỗ chịu lực không chôn xuống nền móng mà nằm hẳn lên trên mặt đất.
Đặc biệt, bên trong Hội
quán trang trí những bức tranh khổ lớn được ghép từ nhiều bức hình khổ nhỏ có
kích thước 20cm x 20cm, đây là những tác phẩm của danh họa người Pháp Bouvier
Claudie. Ông sử dụng những tư liệu mang tính thời sự như môi trường vịnh biển,
phản đối chiến tranh, … để gửi đến người xem thông điệp: mọi người hãy yêu lấy
hòa bình, yêu lấy thiên nhiên, bảo vệ môi trường để nguồn nước, vịnh biển luôn
trong xanh, sạch đẹp.
Đến với danh lam
thắng cảnh Hòn Chồng, quý khách còn được thưởng thức, hòa mình vào chương trình
hòa tấu nhạc cụ dân tộc độc đáo như: đàn đá Khánh Sơn, đàn tranh, đàn bầu, đàn
Tơ - rưng … qua sự biểu diễn của nhân viên Trung tâm Bảo tồn di tích.